VOI CŨNG CHUNG.

Đức Trần-Hưng-Đạo cưỡi voi đuổi Thoát-Hoan và Ô mã-nhi ra sông Bạch-Đằng. Khi đến bờ sông Hóa-Giang, nước cửa bể Thái-Bình xuống kiệt, lòng sông bùn lầy, voi của ngài khỏe và to quá, tới lòng sông, bị sa-lầy, lấy rơm ván độn, khiêng mãi cũng không lên được, ngài bỏ voi lại, kéo quân đi bộ. Lúc ngài đi, con voi cứ trông theo ứa nước mắt, ngài ngảnh lại trông thấy cũng đầm-đìa dọt lệ, đang lúc thương tâm, ngài sực nghĩ ra, sợ dối lòng quân vội gạt lệ nói trấn-áp rằng: « Ta thương con voi chung với nước và có nghĩa với ta, chứ không phải sợ là điềm bất tường đâu, hễ đứa nào còn nôn-nao, trông thanh thần-kiếm ta đây. » Quân sĩ dạ, kéo một mạch đến sông Bạch-Đằng, bầy thế trận thủy triều bắt được Ô-mã-nhi và Phàn-Tiếp. Khi khải-hoàn kéo quân về qua sông Hóa-Giang, thấy nước thủy triều lên to, voi chìm đã lâu, ngài than-thở và sai sây một con voi gạch ở bên sông để kỷ-công. Ôi! thực là nước cờ thí tượng ăn xe.

LÒNG QUẢNG-ĐẠI

Vua Lê-Thái-Tổ đánh Minh, tướng Minh là Vương-Thông xin hàng, các người tâu xin diết đi để báo thù, vì họ làm nhiều điều độc-ác. Ngài bảo rằng: « Phục thù báo oán là cái thù của một người, những bản-tâm người có nhân không muốn diết người bao giờ, vả người ta đã hàng mà lại còn giết đi thì không hay. Mình muốn hả cơn giận một lúc, mà chịu tiếng muôn đời giết kẻ hàng, sao bằng để muôn vạn người sống mà khỏi được cái mối chiến-tranh về đời sau, tiếng thơm lưu thiên-cổ ». Ngài không giết, lại cấp cho quân, thuyền, lương-thảo, tha về nước.

CÁI DŨNG CỦA THÁNH NHÂN

Đức Khổng-Tử qua Tống, người nước Khương đem quân vây ngài mấy vòng. Ngài cứ điềm-nhiên mà đánh đàn hớn-hở. Ông Tử-Lộ ngạc-nhiên vào hỏi ngài. Ngài bảo rằng: « Đi sông không sợ dảo long, là cái dũng của kẻ chài, đi rừng không sợ cọp, là cái dũng của kẻ săn, gươm kề cổ mà không sợ, là cái dũng của kẻ sĩ, gập hoạn nạn to mà không sợ là cái dũng của thánh-nhân. Ngươi phải biết cùng thông là thời mệnh. Mệnh ta là ở giời, ngươi chớ sợ » Quả nhiên tướng Khương vào xin lỗi ngài, nói là vây nhầm, tưởng ngài là Dương-Hổ, bèn dút quân lui.

TỐT DANH HƠN LÀNH ÁO.

Ông Nguyễn-Hiến, người nước Lỗ, học rộng tài cao, nhà nghèo mà vẫn vui-vẻ. Một hôm ông Tử Cống đến chơi, ăn-mặc lịch-sự, vào nhà không lọt cửa, vì cửa hẹp quá, ông Hiến ăn mặc dách dưới ra đón bạn. Thấy vậy, ông Tử-Cống than rằng: « Ối chao ôi! Tiên-sinh sao khốn vậy? » Ông Hiến đáp: « Tôi nghe, không có của chỉ gọi là nghèo, học mà làm không được việc mới là khốn. Nay tôi là nghèo, chớ không phải là khốn. Nếu theo thói đời a-dua mà chơi với nhau, đi học thì vị người, dậy người thì vị mình, nhân nghĩa chẳng thấy đâu, chỉ thấy xe-ngựa tốt, quần áo đẹp, thì tôi không nỡ làm như vậy. Tôi nay chỉ lấy sự thanh-nhàn làm vui-thú, dẫu vua đến cũng không bắt nổi làm bày tôi, các công hầu đến cũng không bắt nổi làm bạn được, sao bác lại bảo là khốn. » Ông Tử-Cống tự thẹn mà ra về.

 VÒNG DANH LỢI

Vua Nghiêu nghe tiếng Hứa-Do là người hiền-đức, muốn truyền ngôi cho, mới đòi đến phán rằng: « Trẫm nghe nhà ngươi có đức lớn, muốn chuyền ngôi cho ngươi, ngươi nên nối ngôi trẫm mà trị thiên-hạ »; Hứa-Do nghe nói tức cười, chạy một mạch xuống suối dửa tai mãi. Khi ấy Sào-Phủ muốn đánh châu xuống suối cho uống nước, thấy Hứa-Do dửa tai mãi, mới hỏi vì cớ sao? Hứa-Do cười ngặt-nghẹo mà bảo rằng: « tại vua Nghiêu đòi tôi đến cho làm vua ». Sào-Phủ vội-vàng dắt châu lên mãi xa trên dòng nước cho uống, và mình cũng rửa tai. Hứa-Do ngạc-nhiên hỏi cớ sao vậy? Sào-Phủ đáp: « Anh đi đâu để người ta biết anh, mà bắt anh làm vua được, ấy tại bụng anh hãi còn danh lợi. Nay anh dửa tai xuống đó tôi sợ châu tôi uống nhầm dưới dòng nước mà ham danh lợi, nên tôi phải dắt lên trên dòng mà cho uống. » Hứa-Do thẹn-thùng mà chịu Sào-Phủ là cao kiến hơn mình.

Theo CỔ NHÂN ĐÀM LUẬN