George Washington, Napoleon, The Three Graces, và những nhân vật khác. 

Năm 1820, nhà điêu khắc tân cổ điển tài ba Antonio Canova đã hoàn thiện một bức tượng đá cẩm thạch của ngài tổng thống George Washington khiến nhiều người xem mê mẩn. Khoác lên mình chiếc choàng như hoàng đế La Mã, hình ảnh ngài Washington với kích thước người thật ở độ tuổi trung niên đang ngồi thư thái và tự tin, đắm chìm trong suy ngẫm về những gì ông viết trên văn bản, vật mà ông đang nắm giữ.

Điêu khắc gia Canova đã khắc dòng chữ “Dành cho quốc gia vĩ đại của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ” ở giữa bức tượng.

Tổng thống Thomas Jefferson đã đề xuất nhà điêu khắc người Ý Canova tạc nên tác phẩm này bởi vì ông cho rằng không có nhà điêu khắc nào ở Hoa Kỳ có đủ khả năng đó. Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với ý kiến này. Khi khối đá cẩm thạch đầu tiên được đưa đến Hội trường Thượng viện ở Raleigh, phía Bắc Carolina, vào ngày 24/12/1821, đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều. Cơ quan Raleigh Register đã xem đó là “Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là tác phẩm điêu khắc mỹ thuật đẹp đẽ nhất ở Hoa Kỳ,” trong khi nhà sử học người Mỹ, R.D.W. Connor, trong cuốn lịch sử tác phẩm điêu khắc năm 1910 của mình, đã viết về một vài du khách đã buộc tội Canova là “La-tinh hóa vị tướng nước Mỹ, tuyên bố rằng bức tượng của vua Julius Caesar đẹp hơn của George Washington nhiều.”

Để đạt đến dáng vẻ giống như Washington, Canova đã tham khảo đến một bức tượng bán thân mà nhà điêu khắc người Ý Giuseppe Ceracchi đã tạc nên từ việc tham khảo ý tưởng cuộc sống. Theo trang trực tuyến The Frick Collection, trong khi Canova tạc tượng Washington, ông được người trợ lý và người anh cùng cha khác mẹ của mình đọc to lịch sử Cách Mạng Hoa Kỳ. Sau đó, Canova đã viết thư cho vị tổng thống đầu tiên rằng ông là “Ngài Washington bất tử… tài ba lỗi lạc đã thực hiện những việc cao cả như vậy vì sự an toàn và vì tự do cho đất nước của ngài.”

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Một bản sao thạch cao năm 1910 của tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch năm 1821 của George Washington, được tạo ra bởi nhà điêu khắc người Ý Antonio Canova, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Bắc Carolina. Tác phẩm điêu khắc ban đầu đã bị phá hủy trong một trận hỏa hoạn vào năm 1831. (Ảnh: Tài sản công)

Để hiểu rõ vì sao Canova chọn tạc tượng của ngài Washington với tư thế ngồi, chúng ta cần nhìn lại bức tượng “Napoléon trong vai Mars the Peacemaker” của ông, giảng viên nghệ thuật Christina Ferando giải thích trong bài nói chuyện về Canova cho trang The Frick Collection. Ông đã miêu tả một dáng đứng, một  Napoleon chiến thắng đang ôm giữ bức tượng của Nike, vị nữ thần của chiến thắng. Nhưng Canova không thể thiết kế cho tác phẩm tượng đài của ngài Washington giống y như thế, bởi vì không gian trưng bày không đủ lớn, trần nhà của căn phòng quá thấp sẽ ảnh hưởng đến sự hùng vĩ của tác phẩm điêu khắc. Thêm vào đó, ông cũng biết rằng những người dân Mỹ sẽ cảm thấy bị xúc phạm bởi hình ảnh một vị Washington khỏa thân, vì thế ông đã mặc trang phục lên cho ngài ấy.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Napoléon trong vai Mars the Peacemaker,” 1803–1809, của Antonio Canova. Tượng đồng; cao 324cm. (Ảnh: SeaRain / Shutterstock)

Hồi sinh Di sản điêu khắc Hy Lạp cổ đại

Điêu khắc gia Canova (1757–1822) đã tạc nên bức tượng Washington vào giai đoạn cuối sự nghiệp lẫy lừng của mình. Ông đã sáng tạo nên các tác phẩm dành cho giáo hoàng, hoàng gia Âu châu, quý tộc và chính trị gia, bao gồm cả Napoléon, Công tước Wellington và Catherine Đại đế. Canova đã làm việc vào thời điểm của những khám phá vĩ đại xuất hiện: Các nhà khảo cổ đã bắt đầu khai quật các địa điểm cổ đại ở La Mã và sau đó là ở Hy Lạp.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Một chi tiết về công trình tưởng niệm của Antonio Canova dành cho Nữ công tước Maria Christina của Áo ở Nhà thờ Augustin, Vienna. (Ảnh: Alessandro Cristiano / Shutterstock)

Trong buổi đầu của sự nghiệp, Canova đã trở nên nổi danh vì đã hồi sinh những di sản điêu khắc Hy lạp cổ đại. Vào thời điểm đó, có vài người thậm chí còn gọi ông là Phidias hiện đại (khoảng năm 480–430 TCN). Phép so sánh tuyệt vời này hẳn là sẽ khiến cho  Canova cảm thấy bay bổng vì ông tin rằng “những tác phẩm của Phidias sống động như được tạo nên từ máu thịt, giống như vẻ đẹp ban sơ của thiên nhiên,” theo tác giả Jean Martineau và Andrew Robinson trong cuốn sách “Vinh quang của Venice: Nghệ thuật trong thế kỷ 18.”

Tương truyền rằng, chỉ có Phidias đã nhìn được hình ảnh của các vị thần, sau đó ông truyền lại cho con người. Phidias là người đã giám sát toàn bộ quá trình thiết kế hoàn chỉnh của đền Parthenon, sáng tạo nên một số tác phẩm điêu khắc cho ngôi đền, chẳng hạn như bức “nữ thần Athena Parthenos” cao 11m đã mất của ông được làm bằng vàng và ngà voi, trên tay bà là vị thần Nike. Tương tự như Canova miêu tả Napoléon cầm thần Nike trong bức tượng “Napoléon trong vai Mars the Peacemaker.”

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Bức chân dung tự họa của Antonio Canova. Sơn dầu trên vải; 67cm x 58cm. (Ảnh: Tài sản công)
Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Bức chân dung tự họa của Antonio Canova bằng đá cẩm thạch. (Ảnh: LorenzoPeg / Shutterstock)

Năm 1779, khi ông vừa đôi mươi, Canova đã hoàn thành tác phẩm điêu khắc của nhà phát minh, kiến trúc sư và nhà điêu khắc thần thoại Hy Lạp cổ đại Daedalus và con trai ông Icarus, có tựa đề “Daedalus và Icarus.” Tác phẩm thể hiện một phong cách Baroque trước khi ông đặt chân đến Rome; sau đó ông thành danh với những bức tượng tân cổ điển của mình.

Trong tác phẩm này, chúng ta có thể nhìn thấy vị thợ thủ công Daedalus từ tốn tạo hình đôi cánh cho con trai của ông bằng cách buộc những chiếc lông vũ vào sau lưng của cậu bé với keo sáp. Daedalus cũng sáng tạo một đôi cánh dành riêng cho mình. Cả hai người dùng đôi cánh ấy để bay, chạy trốn khỏi đảo Sicily và nanh vuốt của Vua Minos. Như mọi người biết, Icarus đã thiệt mạng. Cha của cậu đã sớm cảnh báo rằng không nên bay quá cao, nhưng cậu vẫn làm vậy. Sự gan dạ của Icarus đã cám dỗ cậu bé bay đến gần mặt trời, làm tan chảy lớp sáp trên đôi cánh tự chế của cậu. Vì thế cậu bé đã rơi xuống biển và chết đuối.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Daedalus và Icarus,” 1777–1779, của Antonio Canova. Đá hoa; 199cm x 94cm x 99cm. (Ảnh: Livioandronico2013 / CC BY-SA 4.0)

Daedalus và Icarus đã chạy trốn khỏi vua Minos sau khi Daedalus cứu mạng vị hoàng tử Athen trẻ tuổi, Theseus bằng cách tiết lộ đường thoát khỏi mê cung khủng khiếp của con quái vật Nhân Ngưu cho người tình của Theseus, con gái của Vua Minos là nàng Ariadne. Nhân ngưu có cơ thể của một người đàn ông và đầu của một con bò đực. Chàng Theseus bước vào mê cung, tự hiến sinh mạng cho Nhân ngưu.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Theseus và Nhân ngưu,” 1782, của Antonio Canova. Đá hoa; 145cm x 158cmx 93cm. (Ảnh: Tài sản công)

Trong tượng điêu khắc tân cổ điển của mình ““Theseus và Nhân ngưu,” Canova đã lựa chọn miêu tả chàng Theseus ngồi sừng sững trên con Nhân ngưu mà chàng vừa đánh bại. Tác phẩm đại diện cho tâm trí chiêm nghiệm (Theseus) chiến thắng cơ thể vật chất (Nhân ngưu đã chết), học giả David Bindman cho biết trong Bài giảng Sydney J. Freedberg của ông về Nghệ thuật Ý năm 2015.

Nhiều du khách thưởng lãm bức tượng “Theseus và Nhân ngưu” không tin vào mắt mình đây là một tác phẩm gốc của Canova chứ không phải là một bản sao của tác phẩm điêu khắc Hy Lạp. Chính nhờ công trình này và sự ủy nhiệm của giáo hoàng đầu tiên dành cho ông ở Rome, lăng mộ của Giáo hoàng Clement XIV (hoàn thành năm 1787) trong vương cung thánh đường Santi Dodici Apostoli, đã củng cố danh tiếng của Canova trên khắp Âu châu.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Lăng mộ của Giáo hoàng Clement XIV, của Antonio Canova, trong vương cung thánh đường Santi Dodici Apostoli, ở Rome. (Ảnh: essevu / Shutterstock)

Trong thời kỳ đỉnh cao danh vọng, Canova đã tạc nên những tác phẩm nổi tiếng nhất của mình như “Ba nàng thơ”, “Psyche được hồi sinh bởi nụ hôn của thần Cupid,” và “Pauline Borghese Bonaparte trong vai Venus Victorious.”

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Pauline Borghese Bonaparte trong vai Venus Victorious,” 1801–1807, của Antonio Canova. Đá hoa. (Ảnh: Vasilii L / Shutterstock)

Có màu sắc hoặc không có màu sắc 

Trong nhiều thế kỷ, những bức tượng cẩm thạch trắng tinh khiết là hình ảnh tinh túy của nghệ thuật điêu khắc đá cổ đại. Ý tưởng về những bức tượng đá nguyên chất không màu nổi lên trong cuối thời Phục hưng Ý, khi điều đó cùng phù hợp với những lý tưởng của các điêu khắc gia, như Vinzenz Brinkmann đã giải thích trong một video trên trang web Bộ sưu tập điêu khắc Liebieghaus. Ông Brinkmann là trưởng bộ phận cổ vật của Bộ sưu tập điêu khắc Liebieghaus ở Frankfurt am Main, nước Đức. Trong 40 năm, nhóm của ông đã dành trọn tâm huyết nghiên cứu cách sử dụng màu sắc của các nghệ sĩ cổ đại. (Điều này được khám phá trong triển lãm hiện tại của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan “Chroma: Tác phẩm điêu khắc cổ bằng màu sắc.”)

Màu trắng từ lâu đã tượng trưng cho ánh sáng và sự thần thánh. Việc dùng đá cẩm thạch trắng hoặc sáng hơn cho khuôn mặt hoặc những phần khác của cơ thể đã là “một các khắc họa các vị thần hoặc các hoàng đế tựa như thần để phân biệt rõ họ với những người phàm, hoặc phân biệt cơ thể của họ với những bộ trang phục mà họ mặc,” học giả David Bindman giải thích trong cuộc trò chuyện.

Trong suốt thế kỷ 18, các nhà khảo cổ học đã khai quật di tích của những người La Mã cổ đại và các di vật của những người La Mã có dấu vết sơn. Dẫu cho những điều này được tiết lộ, huyền thoại về nghệ thuật cổ đại không có màu sắc vẫn tồn tại. Thậm chí trong thế kỷ 20, khi những nhà nghiên cứu dùng khoa học để xác nhận màu sắc được sử dụng trong các bức tượng, thì ý tưởng về tác phẩm điêu khắc cổ đại là màu trắng vẫn ngự trị.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
Bức tượng đá “Hebe,” của Antonio Canova. Đá hoa cương; 65cm x 162cm x 85cm. (Ảnh: Tài sản công)

Dù thế, điều đặc biệt cuốn hút đối với Canova là cách ông hoàn thiện bức tượng bằng cách đưa vào lại màu sắc và mạ vàng (sơn mài) như người xưa đã từng làm. Ông Bindman đã lưu ý rằng Canova đã thực sự quan sát được các sắc tố màu trên bề mặt những bức tượng cổ. Bạn của ông là Antoine-Chrysostome Quatremère de Quincy, một người mê mẩn khảo cổ học, là một trong những nhân vật đầu tiên ghi chú lại việc những người Hy lạp cổ đã nhuộm màu sắc vào các bức tượng và công trình kiến trúc của họ.

Tuy nhiên, những nhà bảo trợ của Canova nhận thấy rằng sự tô điểm mới lạ của ông thật chói mắt. Họ tin rằng những bức tượng trắng tinh khiết mới là những gì thuộc về truyền thống cổ đại đúng nghĩa. Ví dụ,  Bindman đã giải thích rằng, khi công tước Bedford ủy quyền cho Canova làm một tác phẩm điêu khắc về “Ba nàng Thơ,” ông đã đưa ra lời đề nghị rõ ràng rằng bức tượng nên được “làm sạch đến chỉ còn đá cẩm thạch thuần chất”

Một tác phẩm đáng ngưỡng mộ

Nhiều viện bảo tàng và phòng trưng bày nghệ thuật đã được thành lập trong giai đoạn cuộc đời Canova và ông là một trong những vị đầu tiên sáng tạo nên những vật phẩm chỉ để trưng bày trong các bảo tàng chứ không phải là đặt tại những công trình kiến trúc khác.

Điêu khắc gia Canova đã tự tay thiết kế cho những bức tượng và những phụ tá tại xưởng của ông đã tạc nên những hình dáng ban đầu cho tác phẩm, sau đó nhường lại những đường nét cuối cùng để vị thầy của họ hoàn thiện. Theo trang trực tuyến của bảo tàng the Victoria và Albert, London, công tước Bedford đã mô tả “Ba nàng thơ” như “vượt trội hơn so với bất kỳ mẫu vật hiện đại nào của nghệ thuật điêu khắc, và lưu ý rằng “Sự mềm mại, thoạt nhìn của sự mềm mại sống động được tạo ra trên bề mặt của lớp đá cẩm thạch, trông như thể sẽ nhường chỗ cho người xem chạm vào.”

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Ba nàng thơ”, 1815–1817, của Antonio Canova. Đá hoa; 173cm x 97cm x 56cm. (Ảnh: Shuishouyue / CC BY SA- 3.0)

Khi thiết kế nên những tác phẩm đó, Canova đã cân nhắc mọi khía cạnh và góc nhìn. Chẳng hạn, ông sẽ thiết kế kiến trúc để có thể chứa tác phẩm đó, xem xét tác phẩm đó được chiếu sáng thế nào, và thậm chí là thay thế những kiến trúc hiện có để bảo đảm rằng những bức tượng của ông trông hoàn mỹ nhất có thể.

Ngày hôm nay, chúng ta đã quen với việc nhìn ngắm các tác phẩm nghệ thuật ở viện bảo tàng từ xa, phía sau tấm kính, ngăn bằng dây bảo vệ hoặc đứng bên dưới nhìn lên những bức tượng đặt trên bệ. Những người yêu nghệ thuật trong thời đại của Canova đã thưởng lãm theo một cách khác. Họ được cho phép tương tác với những tác phẩm điêu khắc. Họ có thể tận tay chạm vào và thậm chí đôi khi còn xoay chúng. Người xem có thể xoay bức tượng “ “Thần Cupid và Psyche” 360 độ qua tay cầm kim loại ở phần bệ, Ferando giải thích trong bài nói chuyện của cô cho The Frick Collection. Những người xem cũng có thể xoay chuyển một số nhóm tác phẩm của Canova. Hai đô vật trong tác phẩm “Cuộc chiến giữa Creugas và Damoxenos” có thể được xoay mỗi bên 180 độ, vẫn duy trì sự gắn kết thẩm mỹ của họ. Nếu ông cho phép họ có thể quay đến 360 độ,  thì một người sẽ quay theo hướng khác và hai bên không đối đầu nhau.

Thần thoại và sức mạnh trong tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Antonio Canova
“Cupid và Psyche,“ 1808, của Antonio Canova. Đá hoa; Cao 152cm. Khách tham quan bảo tàng có thể xoay tác phẩm điêu khắc này một lần. (Ảnh: Paolo Gallo / Shutterstock)

Người thưởng lãm cũng được khuyến khích ngắm nhìn nghệ thuật dưới ánh sáng của ngọn đuốc, bởi vì họ tin rằng những người cổ đại đã từng làm điều này. Nhà sử học nghệ thuật người Đức Johann Joachim Winckelmann đã viết: “Chất đánh bóng trên các phần được chiếu sáng rực rỡ đến mức nó thường che khuất sự chú ý vào những gì được cho là dụng tâm nhất.”

Ánh sáng của bức tượng Washington

Khi bức tượng George Washington của Canova được công bố ở Raleigh “Ngay cả những bức tượng nổi tiếng của Apollo of Belvidere [sic] và Venus of Medici đều có những điểm không hoàn hảo, nhưng Tượng của ngài tổng thống Washington, giống như chính Washington, không có một vết bẩn hay tì vết.”

Ngày hôm qua chúng ta có thể không được thưởng lãm bức tượng đá cẩm thạch George Washington nguyên bản bởi vì bức tượng này đã bị lửa phá hủy và năm 1831. Nhưng cũng giống như việc chúng ta thỉnh thoảng thưởng lãm những bức tượng Hy Lạp thông qua những phôi thạch cao hoặc những bản sao chép từ các tác phẩm La Mã, du khách vẫn có thể nhìn thấy được bản sao đúc thạch cao theo mẫu vật của Canova, không khác nhiều với bản sao bức tượng đá cẩm thạch 1970

Tác phẩm điêu khắc George Washington của Canova gói gọn một cách hoàn hảo những kỹ xảo của ông để tạo ra nghệ thuật tân cổ điển xuất sắc. Ông vẫn giữ gìn tinh túy của những gì ông cho là truyền thống điêu khắc Hy Lạp cổ – màu sắc, hình thức và phụ kiện.

Lorraine Ferrier, nữ tác giả chuyên viết về mảng mỹ thuật và thủ công cho The Epoch Times. Bài viết của cô chủ yếu xoay quanh các nghệ sĩ và nghệ nhân đến từ vùng Bắc Mỹ và Âu Châu, những nghệ sĩ với phong cách chế tác thấm đẫm vẻ đẹp và giá trị truyền thống. Cô đặc biệt quan tâm đến những ngành nghệ thuật và thủ công hiếm gặp và ít được biết đến. Cô hy vọng rằng chúng ta có thể bảo tồn di sản nghệ thuật truyền thống. Cô sinh sống và sáng tác tại vùng ngoại ô thành phố London, Anh quốc.

Chú thích của dịch giả:

Phidias hoặc Pheidias ( khoảng 480 – 430 TCN) là một nhà điêu khắc, họa sĩ và kiến trúc sư người Hy Lạp cổ đại. Tượng thần Zeus ở Olympia của ông là một trong Bảy kỳ quan thế giới cổ đại


Lorraine Ferrier
BTV Epoch Times Tiếng Anh
Lorraine Ferrier, nữ tác giả chuyên viết về mảng mỹ thuật và thủ công cho The Epoch Times. Bài viết của cô chủ yếu xoay quanh các nghệ sĩ và nghệ nhân đến từ vùng Bắc Mỹ và Âu Châu, những nghệ sĩ với phong cách chế tác thấm đẫm vẻ đẹp và giá trị truyền thống. Cô đặc biệt quan tâm đến những ngành nghệ thuật và thủ công hiếm gặp và ít được biết đến. Cô hy vọng rằng chúng ta có thể bảo tồn di sản nghệ thuật truyền thống. Cô sinh sống và sáng tác tại vùng ngoại ô thành phố London, Anh quốc.

Thanh Ân biên dịch
Quý vị tham khảo bản gốc tại The Epoch Times

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn