Với hy vọng mở rộng xuất cảng và thu hút khách du lịch, Lào đã xây dựng liên doanh Đường sắt Lào-Trung với Trung Quốc, thị trường xuất cảng và đối tác thương mại quan trọng nhất của nước này.

Quá trình xây dựng kéo dài năm năm và tuyến đường sắt đã chính thức khai trương vào cuối năm 2021. Nhưng do nền kinh tế Trung Quốc hiện đang chững lại, Lào thấy mình ở một vị trí có thể phải trả nợ từ việc xây dựng đường sắt bằng tài nguyên thiên nhiên của mình.

Bản cập nhật kinh tế Trung Quốc tháng Sáu của Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng GDP thực tế của Trung Quốc sẽ chậm lại còn 4.3% trong năm 2022, có nghĩa là nhu cầu nhập cảng của Trung Quốc sẽ giảm, một đòn giáng thêm vào tình hình kinh tế vốn đã mong manh của Lào.

Hồi tháng Tư, Ngân hàng Thế giới báo cáo lạm phát của Lào đã tăng từ dưới 2% trong tháng 02/2021 lên 9.9% trong tháng Tư năm nay. Đây là mức cao nhất trong hơn một thập niên qua và đã đe dọa đáng kể đến mức sống của Lào, đặc biệt là đối với các gia đình có thu nhập thấp.

Mức nợ công của Lào cũng đã tăng lên đáng kể kể từ năm 2019. Ước tính sơ bộ của Ngân hàng Thế giới cho thấy tổng nợ công và nợ được chính phủ bảo lãnh (PPG) đã tăng từ 68% GDP (12.5 tỷ USD) vào năm 2019 lên 88% GDP (14.5 tỷ USD) vào năm 2021. Khoảng 50% nợ công là từ các chủ nợ Trung Quốc.

Lào phải trả trung bình 1.3 tỷ USD nợ nước ngoài hàng năm từ 2022-2025, bằng một nửa thu nội địa dự kiến ​​của nước này. Nhưng dự trữ ngoại hối của Lào chỉ là 1.3 tỷ USD tính đến tháng 12/2021.

Sử dụng vốn vay

Trong những năm gần đây, Lào đã đầu tư rất nhiều vào cơ sở hạ tầng bằng nguồn vốn đi vay, phần lớn đến từ nguồn tài trợ ‘Một Vành đai, Một Con đường’ (hay còn gọi ‘Nhất Đới, Nhất Lộ’) của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tuyến đường sắt Lào-Trung dài 418 km là một trong số đó.

Tuyến đường sắt Lào-Trung kéo dài từ thị trấn biên giới phía bắc Boten đến thủ đô Viêng Chăn. Hơn 60% tuyến đường này là cầu và hầm với tốc độ vận hành thiết kế là 160 km/giờ. Nó trị giá tổng cộng gần 40 tỷ NDT (tương đương 5.9 tỷ USD) được chia theo tỷ lệ vốn chủ sở hữu 7:3 giữa các doanh nghiệp Trung Quốc và chính phủ Lào.

Có nhiều công ty Trung Quốc tham gia vào dự án này, từ việc xây dựng, giám sát, kiểm tra của bên thứ ba đến cung cấp đầu máy toa xe. Các công ty bao gồm Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc (CREC), Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc (PowerChina), Công ty Giám sát Xây dựng Kỹ thuật Tân Á Thái Thiên Tân, Viện nghiên cứu Đường sắt Tây Nam Trung Quốc, Công ty Đầu máy và Toa xe Thanh Đảo Tứ Phương CRRC, CRRC Đại Liên.

Bức ảnh được chụp hôm 08/02/2020 này, cho thấy một phần của tuyến đường sắt đầu tiên nối Trung Quốc với Lào, một phần quan trọng trong dự án ‘Vành đai và Con đường’ của Bắc Kinh qua sông Mekong, ở Luang Prabang. (Ảnh: Aidan Jones/AFP qua Getty Images)

Tuyến đường sắt Lào-Trung sử dụng thiết bị và vật liệu của Trung Quốc, phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật của Trung Quốc, nó kết nối với một tuyến đường sắt khác dài 595 km ở Trung Quốc đi Côn Minh, tỉnh Vân Nam, một bước gần hơn với một số trung tâm tài chính ở Trung Quốc.

Tuyến đường sắt Lào-Trung chỉ là bước đầu tiên trong dự án Đường sắt Xuyên Á của ĐCSTQ vì nó được lên kế hoạch kéo dài đến Thái Lan, Bán đảo Mã Lai, và Singapore.

Rõ ràng là các doanh nghiệp Trung Quốc có thể hưởng lợi lớn từ dự án này, và đối với ĐCSTQ, với 70% cổ phần của họ trong dự án, họ có thể kiểm soát hoạt động và doanh thu từ Tuyến đường sắt Lào-Trung cũng như thúc đẩy tham vọng địa chính trị của họ.

Trên thực tế, để thực hiện kế hoạch đường sắt này, ĐCSTQ không chỉ đề nghị cung cấp một khoản vay cho Lào mà còn làm như vậy với thời gian ân hạn năm năm, Lào không cần bắt đầu trả khoản vay cho đến khi việc xây dựng hoàn thành.

Theo thỏa thuận, Lào sẽ đóng góp gần 2 tỷ USD vào dự án đường sắt Lào-Trung và 30% vốn ban đầu của dự án cho Trung Quốc. Theo một bài báo trên The News Lens hôm 01/12/2021, hai thành phần này gần như được chi trả hoàn toàn bởi một khoản vay do Ngân hàng Xuất nhập cảng Trung Quốc (Exim Bank of China) cung cấp cho Lào.

Tuy nhiên, Trung Quốc yêu cầu nếu Lào không có khả năng trả nợ thì phải trả nợ bằng tài nguyên thiên nhiên. Bộ trưởng Năng lượng nói thêm rằng 5 triệu tấn tài nguyên khoáng sản của Lào có thể được sử dụng để trả nợ cho Trung Quốc.

Tình hình kinh tế của Lào hiện đang rất bi quan, và việc Trung Quốc phong tỏa các khu kinh tế trọng điểm, chẳng hạn như Thượng Hải, từ tháng Ba đến tháng Năm năm nay, đã ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc dự kiến ​​sẽ giảm

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho biết ngay cả khi có các biện pháp kích thích kinh tế, lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng bởi việc các công ty bất động sản giảm tỷ lệ đòn bẩy tài chính trong ngắn hạn.

Giảm lượng khí thải carbon công nghiệp cũng sẽ ảnh hưởng đến dây chuyền sản xuất của các công ty Trung Quốc và các biện pháp “zero COVID” đã làm suy yếu lĩnh vực dịch vụ. Đồng thời, Trung Quốc phải đối mặt với tác động tiêu cực của lực lượng lao động suy giảm, lợi nhuận trên vốn (ROC) thấp hơn, nền kinh tế bị bóp méo, và dân số già.

Trung Quốc là nguồn xuất cảng lớn nhất của Lào. Từ năm 2020 đến năm 2021, xuất cảng của Lào sang Trung Quốc tăng từ 2 tỷ USD lên 2.6 tỷ USD. Các mặt hàng xuất cảng chính sang Trung Quốc bao gồm tinh quặng đồng và các khoáng sản kim loại khác, bột giấy, bìa cứng, cao su, trái cây, các loại hạt, gạo, ngô, và các loại ngũ cốc khác.

Ngân hàng Thế giới dự báo kinh tế Trung Quốc suy thoái sẽ có tác động tiêu cực đến xuất cảng và sản xuất ở các nước Đông Á và Thái Bình Dương (EAP), trong đó có Lào, Thái Lan, và Việt Nam. Hơn nữa, tác động của cuộc chiến ở Ukraine và lạm phát toàn cầu gia tăng sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP trong khu vực EAP xuống 5% vào năm 2022 từ mức 7.2% của năm ngoái.

Suy thoái kinh tế và doanh thu xuất cảng giảm làm gia tăng rủi ro Lào bị vỡ nợ. Trước đây, Lào đã trả một số khoản nợ bằng tài nguyên thiên nhiên.

Lào được ban tặng về tài nguyên nước và từ lâu đã muốn chuyên môn hóa thủy điện và đã đang xây dựng nhiều đập trên sông Mekong. Nhưng điều này đi kèm với cái giá phải trả là những khoản nợ khổng lồ, bao gồm cả từ sáng kiến ​​“Một Vành đai, Một Con đường”.

Đập điều tiết của đập thủy điện Nam Theun 2 đang thi công được chụp hôm 28/06/2007 ở cao nguyên Nakai của Lào. (Ảnh: Hoàng Đình Nam/AFP qua Getty Images)

Theo Ngân hàng Thế giới, lĩnh vực năng lượng của Lào do Electricité du Laos điều hành — chiếm hơn 30% tổng nợ PPG của nước này vào năm 2021. Và do công ty này không có khả năng trả nợ, chính phủ Lào đã sử dụng hình thức nợ đổi cổ phần để trao quyền kiểm soát lưới điện của đất nước cho một doanh nghiệp Trung Quốc.

Tháng 09/2020, Electricité du Laos đã chuyển nhượng phần lớn cổ phần cho Công ty Lưới điện Phương Nam Trung Quốc. Hai bên đã ký thỏa thuận nhượng quyền trong 25 năm cho phép Công ty Lưới điện Phương Nam Trung Quốc xây dựng và quản lý hệ thống lưới điện của Lào, bao gồm cả việc xuất cảng điện sang các nước láng giềng.

Việc Trung Quốc yêu cầu các nước trả nợ bằng tài nguyên thiên nhiên của mình cũng đã xảy ra ở các nước khác như Sri Lanka.

Sri Lanka đã buộc phải ký hợp đồng cho thuê 99 năm hồi tháng 12/2017, bàn giao tài sản và hoạt động của Cảng Hambantota cho Tập đoàn Trung Hoa Chiêu Thương Cục (China Merchants Group), một doanh nghiệp nhà nước hoạt động dưới quyền Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc, do không có khả năng chi trả khoản nợ lớn phát sinh trong việc xây dựng cảng.

Thường có một thỏa thuận bí mật khi ĐCSTQ ký hợp đồng với các quốc gia khác thông qua kế hoạch “Một Vành đai, Một Con đường”, có nghĩa là công dân của các quốc gia này sẽ không nhận thức được những rủi ro tiềm ẩn liên quan. Ông Christoph Trebesch, một học giả người Đức, nói với RFI rằng ĐCSTQ thao túng các điều kiện nghiêm ngặt nhất nhằm cố gắng kiểm soát công việc nội bộ của quốc gia đó.

Cô Anne Zhang là một cây bút chuyên viết về các chủ đề liên quan đến Trung Quốc cho The Epoch Times. Cô bắt đầu viết cho ấn bản Hoa ngữ vào năm 2014.

Vân Du biên dịch
Quý vị tham khảo bản gốc từ The Epoch Times

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn

Xem thêm: