Mỗi một bức tranh tĩnh vật thường có thể kể về một câu chuyện. Tranh loại này thường vẽ vật dụng hàng ngày được bày biện đơn giản trên khăn trải bàn, nhưng cách người nghệ sĩ sắp xếp các đồ vật đó lại có thể đem đến cho chúng ta cả vẻ đẹp về thị giác và ý nghĩa sâu sắc. Tự thân nó là nghệ thuật.

Dòng tranh tĩnh vật đã tồn tại từ thời cổ đại. Các bức tranh mẫu có thể được tìm thấy trên tường của các ngôi mộ Ai Cập và trong các ngôi nhà La Mã cổ đại, chẳng hạn như ở Herculaneum và Pompeii. Cùng với sự sụp đổ của thành Rome, các tác phẩm tĩnh vật cũng biến mất.

Vào thời kỳ Phục Hưng, các nghệ sĩ vẽ tĩnh vật làm phần nền cho bức tranh của họ. Mãi đến đầu thế kỷ 16, tại Bắc Âu, dòng tranh tĩnh vật mới có một vị trí đặc biệt trong hội họa. Đây cũng là thời điểm mà phong trào Cải Cách đã nhấn chìm khu vực này, khiến các giáo hội Tin lành suy giảm.

Mặc dù bố cục các đồ vật hàng ngày dường như đơn giản, nhưng một bức tranh tĩnh vật vẫn có thể truyền tải nhiều câu chuyện. Các đồ vật được vẽ mang tính biểu tượng, chứa đựng giá trị về đạo đức, tâm linh, hoặc chính trị. Tất nhiên, kỹ thuật vẽ điêu luyện của một họa sĩ được bộc lộ rất rõ ràng trong bức tranh. 

Mộc lan trắng trên vải nhung xanh, do Martin Johnson Heade vẽ vào khoảng năm 1890. Tranh sơn dầu trên vải. (Ảnh: Phòng trưng bày nghệ thuật quốc gia)

Hoa mộc lan trắng trên vải nhung xanh

Trong bức tranh nổi tiếng của họa sĩ Martin Johnson Heade, khắc họa những bông hoa mộc lan trên tấm vải nhung xanh, ba bông hoa mộc lan nhẹ nhàng đặt trên một dòng sông nhung xanh. Những bông hoa mộc lan này có nguồn gốc từ vùng St. Augustine, Florida, nơi tác giả kết hôn và định cư vào năm 1883.

Magnolia grandiflora còn gọi là mộc lan phương Nam, được trồng nhiều ở Bắc Hoa Kỳ, nhưng lại có nguồn gốc từ miền Nam.

Họa sĩ Heade vẽ nhiều tranh tĩnh vật về hoa mộc lan và nhung, nhưng chỉ có một bức được đề ngày, mặc dù tất cả đều được cho là vẽ vào cùng năm 1888.

Bức tranh ‘Hoa Mộc Lan trên tấm Nhung Xanh’ được cho là tác phẩm đẹp nhất của ông. 

Trong tranh, ông Heade diễn tả một cách tuyệt đẹp về sự vô thường của cuộc sống. Một nụ non đã sẵn sàng nở, một nụ khác hơi hé mở, và phía trước là bông hoa thứ ba đang nở rộ. Ba đóa hoa diễn tả trạng thái khác nhau trong vòng đời của hoa, vòng đời của cuộc sống.

Cho đến khi qua đời năm 1904, cái tên Heade vẫn không được biết đến một  cách rộng rãi; giờ đây, ông được công nhận là họa sĩ Mỹ duy nhất ở thế kỷ 19 có đóng góp lớn trong thể loại tranh phong cảnh, về biển, và tĩnh vật.

Theo Phòng Trưng Bày Nghệ Thuật Quốc Gia (National Gallery of Art), không có nghệ sĩ Mỹ hoặc Âu Châu nào trước ông Heade vẽ tranh tĩnh vật giống như bức tranh hoa mộc lan nằm nghiêng của ông.

Lorraine Ferrier
Thuần Thanh biên dịch