Kiến trúc quan trọng nhất của kinh đô Huế là tòa kinh thành. Bằng vốn văn hóa sâu dày trăm năm và tài trí của dân tộc, các vị vua triều Nguyễn đã tạo nên một tòa kinh thành tráng lệ. Ngoài việc dùng làm nơi sinh hoạt, tòa thành này còn có một vai trò vô cùng quan trọng; đó là: Tận dụng sức mạnh phong thủy, kế thừa truyền thống Nho học để định hình một tiêu chuẩn lãnh đạo chuẩn mực nhất cho muôn đời con cháu nhà Nguyễn noi theo. 

Vì phong thủy thượng thừa vốn không phải dùng để chiêu tài cầu may mà chính là dùng cho Đế vương cai trị thiên hạ; sắp xếp quốc gia sao cho Thiên–Địa–Nhân đạt đến sự hòa hợp cao nhất (Thái hòa) mà vươn đến thời toàn thịnh. Vậy nên kiến trúc phong thủy của cả tòa thành phải đạt được cảnh giới thông linh, có thể sinh ra trường năng lượng tốt lành, tác động được đến tư duy và cách sinh hoạt của chủ nhân khiến nó trở nên hài hòa chuẩn mực, biến chủ nhân thành một đấng minh quân.

Trong trường hợp một người quá kém cỏi lên làm vua thì phong thủy của tòa thành cũng sẽ cứu vãn một phần, để vị vua ấy không trở thành hôn quân bạo chúa. Chính vì thế cố đô Huế mang một giá trị vĩnh hằng trong nghệ thuật kiến trúc Việt Nam, không phải ở tầm vóc quy mô công trình mà chính ở giá trị phong thủy tâm linh, cũng như quá trình cải tạo phong thủy hơn 200 năm mà các vua chúa Nguyễn đã dày công gây dựng.

Bí mật phong thủy đằng sau kiến trúc kinh thành Huế thời nhà Nguyễn (Kỳ 1)
Toàn cảnh kinh thành Huế khi nhìn từ trên cao. (Ảnh Pinterest)

Nghệ thuật phong thủy cao cấp chính là phong thủy tâm linh với nền tảng nhân đức

Kinh thành Huế (hay Thuận Hóa) là một tòa thành ở cố đô Huế, nơi đóng đô của triều đại nhà Nguyễn trong suốt 143 năm (1802–1945). Kinh thành Huế được vua Gia Long tiến hành khảo sát từ năm 1803, khởi công xây dựng từ 1805 và hoàn chỉnh vào năm 1832 dưới triều vua Minh Mạng.

Tòa thành được quy hoạch bên bờ bắc sông Hương, xoay mặt về hướng nam, với diện tích mặt bằng 520 hecta (mẫu tây). Về mặt phong thủy, tiền án của kinh thành là núi Ngự Bình cao hơn 100 mét, đỉnh bằng phẳng, dáng đẹp, nằm giữa vùng đồng bằng như một bức bình phong thiên nhiên che chắn trước kinh thành. Hai bên là Cồn Hến và Cồn Dã Viên làm tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ (rồng xanh bên trái, hổ trắng bên phải) tạo thế rồng chầu hổ phục, tỏ ý tôn trọng vương quyền. Minh đường thủy tụ là khúc sông Hương rộng, nằm dài giữa hai cồn như một cánh cung mang lại sinh khí cho kinh thành. 

Bí mật phong thủy đằng sau kiến trúc kinh thành Huế thời nhà Nguyễn (Kỳ 1)
Tòa thành được quy hoạch bên bờ bắc sông Hương, xoay mặt về hướng nam, với diện tích mặt bằng 520 hecta (mẫu tây). (Ảnh Pinterest)

Vòng thành có chu vi gần 10km, cao 6,6m và dày 21m được xây khúc khuỷu với những pháo đài được bố trí cách đều nhau, kèm theo các pháo nhãn, đại bác, kho đạn. Thành ban đầu chỉ đắp bằng đất, mãi đến cuối đời Gia Long mới bắt đầu xây gạch. Bên ngoài vòng thành có một hệ thống hào bao bọc. Riêng hệ thống sông đào (Hộ Thành Hà) vừa mang vai trò bảo vệ lại vừa là giao thông đường thủy có chiều dài hơn 7km.

Xem ra phong thủy kinh thành Huế cũng không có gì đặc biệt nếu so với các linh địa nổi tiếng khác trên thế giới. Nhưng nếu kết hợp với quá trình tích đức 200 năm khởi nguồn là việc xây chùa Thiên Mụ để tụ linh cho long mạch thì kinh thành Huế chính là kết quả của sự dày công tụ linh tích đức đó. Trong lịch sử có dòng họ nào làm Chúa đến 200 năm rồi lại làm Hoàng Đế thêm 143 năm, mở mang ra một lãnh thổ rộng lớn và hùng mạnh hơn bất kỳ thời nào trong 4000 năm lịch sử Việt Nam? Kinh đô Huế phải được xem xét đúng với giá trị vĩ đại của nó. Huế vừa là kỳ quan phong thủy tâm linh, vừa từ phong thủy mà khai sáng cả một thời đại thịnh trị của dân tộc. Để xây dựng nên, họ Nguyễn đã mất hơn 232 năm vừa chuẩn bị âm đức vừa tiến hành xây dựng. 

Kỳ đài – Ý chí của Hoàng gia, chính khí Nho học mãi trường tồn

Kỳ đài là kiến trúc cao nhất trong kinh thành Huế, nằm ở góc chính nam của kinh thành đối diện Ngọ Môn. Kỳ Đài gồm hai phần: đài cờ và cột cờ. Đài cờ gồm ba tầng hình chóp cụt chữ nhật chồng lên nhau. Tầng thứ nhất cao hơn 5.5m, tầng giữa cao khoảng 6m, tầng trên cùng cao hơn 6m. Tổng cộng của ba tầng đài cao khoảng 17.5 m.

Theo văn hóa cổ thì kỳ đài nằm ở phía chính nam, thuộc cung Ly, hành Hỏa tượng trưng cho sự vui vẻ hòa hợp, tinh thần sáng suốt và sự giáo dục, giáo hóa dân chúng. Ngoài ra cung này còn tượng trưng cho toàn dân Việt Nam vì Việt Nam là đất nước cuối cùng nằm ở phương Nam (so với Trung Quốc).

Bí mật phong thủy đằng sau kiến trúc kinh thành Huế thời nhà Nguyễn (Kỳ 1)
Kỳ đài là kiến trúc cao nhất trong kinh thành Huế, nằm ở góc chính nam của kinh thành đối diện Ngọ Môn. (Ảnh Emthomestay)

Lá cờ tượng trưng cho Hoàng quyền màu vàng, hành Thổ, được sinh vượng bởi hành Hỏa của nhân dân, ngụ ý đây là triều đại chính thống trị vì lâu dài. Quyền lực của nhà vua phải đem lại sự hòa hợp, sáng suốt trong cai trị và giáo hóa dân chúng để đạt đến thịnh trị. Vì lửa luôn bốc lên cao, luôn hướng thượng, hướng về điều tốt đẹp.

Hành Hỏa còn tượng trưng cho việc tu hành đắc Đạo hay đời sống tâm linh, nên nó còn ngụ ý sâu hơn là nhà vua tốt nhất phải là người tu Đạo, để trở thành Thánh nhân. Nói cách khác, nhà vua phải coi quốc gia như một nơi để mình tu tâm và thực hành trị quốc theo Đạo. Đạo ở đây chính là Thiên Đạo vì nhà vua (thiên tử) chính là con trời. Có như vậy mới có thể đưa quốc gia trở nên tốt đẹp như thời Nghiêu Thuấn, một thời đại lý tưởng theo quan niệm của Nho gia khi quốc gia được trị vì bởi Thánh nhân.

Đài cao 3 tầng tượng trưng Thiên–Địa–Nhân hòa hợp và Tam cương (vua tôi, cha con, vợ chồng), là nền móng của đạo đức Nho học. Ngụ ý nhà vua phải thuận theo ý Trời, an lòng dân, luôn giữ vững chuẩn mực cai trị, sống đời đạo đức, chăm sóc đời sống tâm linh cho nhân dân nếu muốn vận nước được lâu dài.

Kỳ đài xây dựng cao to bề thế nhất kinh thành đại biểu cho ý chí của hoàng gia phải luôn vững mạnh và hướng thượng như một ngọn lửa soi sáng cho quốc dân, giữ vững cương thường để chính khí Nho học luôn mãi trường tồn và làm gương cho thiên hạ.

Đây là chuẩn mực đầu tiên và tổng quát nhất về việc cai trị mà một vị vua mới lên ngôi đều phải nắm rõ. Và đó chỉ là một yếu tố, vẫn còn hàng loạt những bài học nữa đã được khéo léo cài sẵn trong những kiến trúc ở kinh thành. Chúng tồn tại một cách trầm mặc như những ông thầy nghiêm khắc nhất, luôn nhắc nhở nhà vua suốt cả cuộc đời. 

Minh Bảo

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn