Đất hiếm bao gồm 17 kim loại không thực sự hiếm, nhưng thường xuất hiện trong các mỏ quặng ở nồng độ quá thấp để được khai thác một cách hiệu quả. Nhiều sản phẩm hiện đại phụ thuộc vào chúng như những thành phần đầu vào chủ chốt, như điện thoại di động, máy tính, thiết bị y tế và xe điện. Đất hiếm cũng được sử dụng trong chế tạo chiến đấu cơ F-35.

Máy xúc đổ đầy quặng vào xe tải tại mỏ đất hiếm MP Materials ở Mountain Pass, tiểu bang California, hôm 30/01/2020. (Ảnh: Steve Marcus/Reuters)

Theo Bloomberg, Trung Quốc là trung tâm của công nghệ được sử dụng trong việc tinh chế và làm sạch nguyên liệu thô, và các quan chức Trung Cộng coi đó là vũ khí chiến lược để bảo vệ lợi ích của Bắc Kinh hơn là khoáng sản thực tế.

Canada đã được xác định là một phần của giải pháp giải quyết tình huống mà các nền dân chủ đồng minh phải đối mặt với Trung Cộng. Canada có 40–50% trữ lượng đất hiếm được biết đến trên thế giới, nhưng hiện không khai thác.

Ông Brendan Marshall, phó chủ tịch phụ trách các vấn đề kinh tế và miền bắc thuộc Hiệp hội Khai thác Mỏ Canada (MAC) cho biết quá trình làm việc giữa Canada và Hoa Kỳ đang tiến triển, theo sau biên bản ghi nhớ được ký vào tháng 12/2019 nhằm phát triển chuỗi cung ứng Bắc Mỹ và phá bỏ sự kìm kẹp của Trung Cộng về đất hiếm.

Ông nói rằng Canada có thể trở thành một nhà cung cấp đáng tin cậy đối với những khoáng sản này cả ở dạng thô và dạng chế tạo các sản phẩm giá trị gia tăng cho các đồng minh của mình.

Ông Marshall cho biết: “Chúng tôi thừa nhận những nhược điểm nội địa của chúng tôi, và những lợi ích của việc có thể hỗ trợ cung cấp với khối lượng lớn hơn các khoáng sản này trong phạm vi biên giới của chúng ta.”

Khi mọi thứ đang được thiết lập, ông Marshall cho biết việc phát triển mỏ đất hiếm ở Canada là không khả thi nếu không có sẵn đầu ra và sự hỗ trợ thích hợp. Cần có sự hỗ trợ của Chính phủ tại tất cả các điểm trên chuỗi giá trị cho đến khi chuỗi giá trị này có thể hoạt động độc lập.

Ông Marshall nói: “Chúng tôi cần những công cụ giúp những dự án này được tiến triển.”

Ông Bubar nói, tổng giám đốc của Công ty Khoáng sản Avalon cho biết việc thiếu hụt năng lực tinh chế ở Canada liên quan đến văn hóa của ngành công nghiệp khai thác mỏ khi họ thường tập trung vào sản xuất các chất cô đặc và vận chuyển chúng đi nơi khác để có giá trị gia tăng.

“Ngành công nghiệp này ở Canada chưa bao giờ là một phần của văn hóa, trong việc tạo ra giá trị gia tăng. Đó vẫn là một chặng đường học hỏi cho mọi người,” ông nói thêm.

Đuổi theo Trung Quốc

Trung Quốc chiếm hơn 60% sản lượng toàn cầu các nguyên tố đất hiếm. 

Trung Quốc hành xử dựa trên một bộ quy tắc khác – môi trường, lao động, và an toàn – và ông Jamie Deith, Giám đốc điều hành của Eagle Graphite Corp., hy vọng các đồng minh của Canada có thể bảo đảm trách nhiệm cao hơn đối với những yếu tố đó.

Bà Janice Zinck, giám đốc Xử lý đổi mới khai thác mỏ xanh tại Natural Resources Canada (NRCan), cho biết trên podcast “Ask NRCan” rằng đang xảy ra sự thiếu hụt nguồn cung đất hiếm và một số quốc gia đã bắt đầu tích trữ chúng.

Bà nói: “Nhiều khu vực pháp lý như Hoa Kỳ, Liên minh Âu Châu và Nhật Bản đã tuyên bố đất hiếm là một yếu tố quan trọng những khu vực cần được bảo vệ và cần có thêm một cách tiếp cận chiến lược để bảo đảm nguồn cung đó.

Hôm 22/02, NRCan và Saskatchewan đã đưa ra một tuyên bố chung thông báo việc thành lập một nhóm đặc nhiệm đang khai triển việc thống kê khoáng sản quan trọng “để xây dựng một chuỗi giá trị pin và các khoáng sản quan trọng tích hợp trong toàn lãnh thổ Canada.”

Rahul Vaidyanath
Thanh Xuân biên dịch