Shakespeare đã phụng sự cả thế giới qua nhiều thế kỷ bằng những câu chuyện tỏ rõ đúng-sai

“Cả thế giới là một sân khấu, 

Đàn ông và phụ nữ chỉ đơn thuần là những diễn viên;

Họ có lối ra và cửa lên sân khấu cho riêng mình,

Mỗi người đều đóng nhiều vai khác nhau trong suốt cuộc đời.”

– William Shakespeare

Tôi còn xa mới đủ khả năng dạy một khóa học về Shakespeare, những tác phẩm của ông luôn ẩn chứa trí tuệ thâm sâu. Và tôi tin rằng chúng có thể áp dụng cho ngày nay như hàng trăm năm về trước. 

Khi tôi còn trẻ, tôi từng nghĩ rằng Shakespeare chỉ dành cho những ông già khó tính trong các hội trường Ivy League, tay cầm tẩu thuốc và suy tư về cuộc sống. Ngôn ngữ ông dùng có vẻ khó hiểu, và những câu chuyện dường như được viết cho một số người cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định.

Nhờ sự trợ giúp của giáo viên Tiếng Anh trung học của tôi, cô Judith Jack, tôi mới có thể trân trọng Shakespeare hơn – một trong những danh nhân trường tồn với thời gian. 

Góc nhìn của một giáo viên

Cô Jack là một trong những giáo viên giỏi nhất mà tôi yêu thích khi theo học tại một ngôi trường trung học nhỏ ở Elkins, West Virginia. Cô ấy có cách riêng để phân tích và giảng giải về mọi thứ, giúp bạn không chỉ hiểu tác phẩm thấu đáo hơn mà còn hứng thú muốn tìm hiểu thêm. 

Giờ cô đã ở tuổi 80 và sống trong khu làng ở Florida, cô vẫn rất nhanh nhẹn với tư duy sắc bén. Khi được hỏi về một vài tác phẩm của Shakespeare cô yêu thích nhất, cô đã trích dẫn một câu của ông: “Ngày mai, rồi ngày mai, lại ngày mai, lê lết theo nhịp đời nhỏ mọn…”

Tôi hỏi cô Jack làm thế nào cô kiến tạo nên phương pháp giảng dạy Shakespeare hiệu quả như vậy, đó không phải là một thành tựu dễ dàng. 

Cô đáp lời: “Ngôn ngữ [của Shakespeare] nghe có vẻ rất đáng sợ. Một số học sinh của cô đã đọc tác phẩm và nói rằng chuyện gì xảy ra ở đoạn này và chuyện gì xảy ra ở đoạn kia. Nhưng cô thấy rằng nếu cô đọc và dừng lại để giải thích từng đoạn một như thế, nó sẽ khiến tác phẩm trở nên dễ hiểu hơn. Những lời diễn giải cô đưa vào khi đọc Shakespeare giúp học sinh hiểu được tác phẩm.”

Thực chất, cô Jack không chỉ đọc Shakespeare; cô thuật lại những tác phẩm với một niềm say mê đến nỗi giống như chúng tôi đang xem vở kịch độc diễn người phụ nữ này. Tôi luôn mong chờ đến tiết học tiếp theo, dự đoán những sự kiện hấp dẫn nào sẽ xảy đến.

Cô Jack cũng hiểu rằng những tác phẩm của Shakespeare chứa đựng những bài học vượt thời gian. 

“Người ta nói, nếu chúng ta không học hỏi từ quá khứ, chúng ta sẽ phạm phải những sai lầm tương tự.”

Ghi nhớ và đọc thuộc lòng những đoạn trong tác phẩm của Shakespeare là một nhiệm vụ bắt buộc của giờ học. Mặc dù nó không dễ dàng, nhưng những học sinh chăm chỉ luôn được đền đáp xứng đáng. 

Cô Jack tiếp tục: “Điều đó thật thú vị, bởi vì khi cô tình cờ gặp những học sinh cũ, giờ đã 40 hay 50 tuổi, họ đều trích dẫn những câu thơ của Shakespeare đã học trong lớp học của cô. Mọi người đều liên hệ với chúng và mang theo những kỷ niệm tốt đẹp về lớp học.”

Dường như những lời nói sâu sắc đầy trí tuệ của Shakespeare đã để lại ấn tượng khó quên trong chúng ta. 

Một bản khắc mô tả Shakespeare (1564–1616) đang diễn lại một tác phẩm trước triều đình của Nữ hoàng Elizabeth I, vào khoảng năm 1600. (Ảnh: Getty Images)

Hãy làm điều đúng đắn

Shakespeare để lại rất nhiều bài học về tầm quan trọng của việc làm điều chân chính. Những nhân vật của ông thường đầy khiếm khuyết, những người bị cái xấu như dục vọng và lòng thù hận chế ngự, thường cư xử trái ngược hoàn toàn với những đức tính công bằng, chính trực và thiện lương. Họ hành động như đối đầu với quan niệm của chúng ta về điều gì được coi là đúng đắn về mặt đạo đức, nhắc nhở chúng ta rằng những điều ích kỷ, đen tối ẩn giấu bên trong con người ta có thể dễ dàng vượt ra ngoài tầm kiểm soát và đưa chúng ta vào con đường hủy hoại.

Trong một bài viết của Deseret News có tựa đề “Shakespeare vẫn dạy cho chúng ta những điều về thiện và ác 400 năm sau khi qua đời” (What Shakespeare is still teaching us about good and evil 400 years after his death), giáo sư Regina Schwartz của Đại học Northwestern nói rằng: “Nếu bạn xem những vở kịch của ông, bạn sẽ ra khỏi nhà hát với một cảm giác sâu sắc về đúng-sai. Một phần vì các nhân vật của ông quá hấp dẫn – họ như chúng ta, họ vĩ đại hơn chúng ta và họ cũng thua kém chúng ta. Họ mời gọi chúng ta nhưng cũng cảnh báo chúng ta.”

Theo ông Schwartz, nguồn cảm hứng của Shakespeare đến từ Kinh Thánh. Ông cho biết những câu chuyện báo thù trong Hamlet dựa trên câu chuyện của Cain và Abel, trong khi Lady Macbeth là hiện thân của Eva.

Bài báo trên cũng trích dẫn lời của giáo sư người Anh Kristen Poole: “Tác phẩm của ông ấy là về lòng từ bi – tình yêu với Chúa, tình yêu với những người hàng xóm. Chà… nó sẽ như thế nào nhỉ? Và sự từ bi sẽ có hình hài thế nào trước những kẻ mà chúng ta không yêu quý?”

Thật thú vị là, những tù nhân cũng được hưởng lợi từ việc nghiên cứu Shakespeare. Trong một cuộc phỏng vấn với NPR, giáo sư Linda Bates, tác giả cuốn sách “Shakespeare cứu rỗi cuộc đời tôi: Mười năm đơn độc với Bard” (Shakespeare Saved My Life: Ten Years in Solitary with the Bard), nhận thấy rằng việc dạy Shakespeare cho các tù nhân đã khiến họ tự vấn lại hành vi của mình.

“Bạn càng hiểu sâu sắc những nhân vật của Shakespeare, bạn càng thấu hiểu nhân cách của mình hơn,” một tù nhân chia sẻ. 

Một tù nhân có tên Larry Newton cho biết Shakespeare cả nghĩa đen và nghĩa bóng đã cứu rỗi cuộc đời anh. Ông Bates đến vào thời điểm Newton đang phải vật lộn với chứng trầm cảm nặng, và Newton nói rằng Shakespeare đã đem đến cho anh một điều gì đó tích cực để chuyên tâm khi anh đang cân nhắc kết liễu cuộc đời mình. Shakespeare cũng cho anh một cách nhìn mới về cuộc sống.

Bates và Newton đã cùng nhau tạo ra các cuốn sách, tập trung vào 13 vở kịch của Shakespeare. Theo Bates, Newton đã bao gồm “ngày qua ngày, cái mà ông gọi là sự suy xét thấu đáo, một điểm trong vở kịch để hiểu động cơ của nhân vật và luôn đối chiếu trở lại với động cơ và lựa chọn của riêng ông.”

Tư tưởng của chúng ta rất quan trọng

Shakespeare sử dụng những bi kịch để truyền đạt tầm quan trọng của tư tưởng. Những vở kịch luôn làm nổi bật quá trình suy nghĩ của các nhân vật và cuối cùng nó dẫn đến sự suy bại của họ như thế nào.

Những tác phẩm đó tập trung ít hơn vào những gì các nhân vật làm và nhiều hơn vào những gì họ tư duy. Bằng cách theo dõi hành trình của nhân vật thông qua quá trình suy nghĩ phức tạp của họ, chúng ta không chỉ hiểu họ hơn mà còn được cung cấp một cánh cửa đi vào những tư tưởng của chính mình.

Các tác phẩm của Shakespeare cho thấy chúng ta không chỉ là những gì người khác nhìn thấy hoặc thậm chí không nhất thiết phải là những gì chúng ta nghĩ hoặc tuyên bố với công chúng. Thông qua các nhân vật của ông, chúng ta hiểu rằng trước tiên chúng ta phải hiểu bản thân mình thì mới có thể trở nên tốt hơn.

Một trích dẫn trong Hamlet, “Chúng ta biết mình là ai nhưng không biết chúng ta có thể là gì.”

Nam diễn viên người Anh John Gielgud (1904–2000) tạo dáng trong trang phục cho vai chính trong vở kịch ‘Hamlet’ của William Shakespeare vào năm 1936. (Ảnh: Hulton Archive/Getty Images)

Lựa chọn tùy thuộc vào mỗi người 

Cô Jack nói: “Chúng ta có khả năng định hình tương lai của chính mình. Chúng ta có thể quyết định tương lai của mình sẽ như thế nào. Khi học sinh hiểu được điều này, nó có thể thúc đẩy các em đạt được ước mơ của mình.”

Mỗi ngày, chúng ta đều có cơ hội để lựa chọn con đường mình sẽ đi – theo la bàn đạo đức bẩm sinh của chúng ta hay lao vào con đường sai trái.

Tôi xin trích dẫn Hamlet một lần nữa: “Có nhiều điều trên trời và dưới đất, Horatio, hơn là chỉ ngồi mơ mộng trong những triết lý của riêng mình.”

Shakespeare lưu ý rằng con người chỉ sở hữu vốn tri thức và hiểu biết hữu hạn về cuộc sống và vũ trụ.

Nếu chúng ta chọn tin rằng chúng ta làm gì ở đây cũng không sao hoặc chúng ta chỉ có thể làm theo suy nghĩ sai lầm và đi theo con đường xấu xa, chúng ta sẽ lãng phí những cơ hội quý giá. Như Cassius đã nói trong “Julius Caesar”: “Đôi khi, con người làm chủ số phận của họ. Brutus thân mến, lỗi không phải ở các vì sao của chúng ta, mà là ở bản thân chúng ta, chúng ta là những kẻ dưới quyền.”

Cô Judith Jack dạy Shakespeare tại trường trung học ở West Elkins, W. Va. (Ảnh: Được sự cho phép của cô Judith Jack)

Soi xét lại bản thân mình

Các bài học chứa đựng trong các tác phẩm của Shakespeare yêu cầu chúng ta hướng vào trái tim và tâm trí mình và đào sâu những gì có thể bị che giấu, ngay cả với chính chúng ta.

Khi người bạn thân nhất của chúng ta được thăng chức trong công việc, chúng ta có cảm thấy ghen tị như Macbeth ban đầu cảm thấy không? Khi đứng trước sự lựa chọn đạt được thành công hay làm điều đúng đắn, chúng ta sẽ chọn điều gì? Và khi ai đó hành xử sai trái với chúng ta, chúng ta tìm cách trả thù, như Hamlet đã làm, hay chúng ta tha thứ và gìn giữ lòng tốt của mình?

Những gì chúng ta nghĩ và những gì chúng ta làm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của chúng ta.

Khi chúng ta cố gắng sở hữu nhiều điều hơn – nhiều tiền hơn, nhiều thứ hơn, nhiều công nghệ hơn, nhiều danh tiếng hơn – chúng ta thêm căng thẳng và lo lắng, dẫn đến nhiều loại bệnh, từ huyết áp cao, bệnh tim đến cô đơn và trầm cảm.

Cô Jack nói: “Shakespeare đã viết một số vở hài kịch tuyệt vời để khiến chúng ta cười. Nhưng ông ấy cũng muốn nhắc nhở chúng ta rằng cuộc sống không trải đầy hoa hồng và nó có thể rất khó khăn. Có những người xấu trên thế giới, và họ thực sự có thể đảo lộn cuộc sống của chúng ta nếu chúng ta kết giao với họ.”

Shakespeare nhấn mạnh những cuộc đấu tranh nội tâm cố hữu của con người, cũng như tầm quan trọng của việc cảnh giác và xem xét những suy nghĩ, động cơ và hành động của chúng ta.

Những câu chuyện của ông đóng vai trò như lời cảnh tỉnh về những gì có thể xảy ra khi chúng ta không nhận ra và kiểm soát những cảm xúc có hại như tức giận, ghen tị và tham lam. Chúng nhắc nhở chúng ta tận dụng thời gian của mình để hiểu bản thân hơn, loại bỏ sự ích kỷ và củng cố những điều tốt đẹp trong tâm hồn.

Tác giả Tatiana Denning là một bác sĩ gia đình chuyên về sức khỏe. Cô tin tưởng vào việc giúp các bệnh nhân duy trì và cải thiện sức khỏe bằng cách cung cấp những kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Thiên An biên dịch

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn