Tiết Kiệm

Tiết nghĩa là dè-dụm điều-độ; Kiệm nghĩa là kiệm-ước tằn-tiện. Ta không nên lẫn “tiết-kiệm” với “bỏn-sẻn” hay “bủn-sỉn”.

Xa-xỉ thì là quá, bỏn-sẻn thì là bất-cập. Cho nên, để trào-phúng những người hà-tiện không phải đường, phong-nhân có câu:  

“Hà-tiện mà ăn cháo hoa, 

Đồng đường, đồng đậu cũng ra ba đồng”! 

Và nhiếc-móc những kẻ làm chồng hay hoang toàng rằng:

“Chồng em nó chẳng ra gì, 

Tổ-tôm sóc đĩa nó thì chơi hoang” 

Ở giữa khoảng hai cái cực-đoan ấy, tiết-kiệm là đức tốt nhất. Tiết kiệm là biết cư-xử một vừa hai phải, không lo  “ở rộng người cười, hẹp người chê”.

Từ xưa, Việt-nam là một nước trọng nông. Người ta thường phải “đổi bát mồ hôi lấy bát cơm”, nên phàm những người đã từng trải trong cuộc sinh-hoạt chân lấm tay bạn hay đã tiếp xúc với nông-dân trong cảnh cầy mưa cuốc nắng, thì không mấy khi vung tay quá trán, ném tiền qua cửa sổ để mua lấy những phút say sưa về vật-chất.

Sống một đời tiết-kiệm, họ có cái cao-thượng là không phải sống để mặc đẹp để ăn ngon, để ở sang.

Cái tiềm lực truyền sinh-khí cho quốc-gia Việt-nam từ xưa đến nay chính nhờ ở đức cần kiệm của nông dân một phần lớn. 

Để nêu những đức tốt ấy, trước, tôi đã nói đến “siêng năng” tức là “cần” rồi, nay xin lần-lượt nói đến “tiết-kiệm”.

?

Có thóc thì chẳng ăn dè, 

Đến khi hết thóc, ăn dè chẳng ra ! 

Đi đâu mà chẳng ăn dè, 

Đến khi hết của thì dè chẳng ra !

Thể phú. Đây là phong-nhân chê những người không biết lo xa, ăn bữa hôm không nghĩ đến bữa mai, tha hồ vung-phí trong khi có thóc gạo, tiền-của. Rồi cứ bốc rời quen tính, mỗi ngày số thu một không thăng-bằng với số chi, tất nhiên thóc bao nhiêu cũng đến ăn hết, tiền-của bao nhiêu cũng phải cạn dần, bấy giờ mới ngơ-ngác mà than-vãn: chỉ tại không biết tiết-kiệm. Khi đó, dù có muốn ăn thóc hay tiêu tiền một cách dè-dặt cũng chẳng còn đâu nữa ! 

Thế mới biết, ở đời, nếu không chịu phóng tầm mắt rộng, trông xa về tương-lai, thì đến khi đã lỡ dịp, dẫu hối cũng không sao lấy lại được nữa 

HOA BẰNG

(Theo TRI TÂN TẠP CHÍ 1941)

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn