LXXXVII Quận công Phán trung hầu tri sĩ phụng ngự ban thi quốc âm nhất thủ 

Cần-lao giữ vẹn chữ dương quan, 

Cập-cách rày noi lệ dưỡng nhàn. 

Nam thự rơ-ràng phô áo gấm, 

Đông-tân dìu-dặt gác trèo lan. 

Tuyền-sương chưa nhuốm đồi mai bạc, 

Vàng đã nền bền một tầm đạn. 

Ngoài quyết, giang-hồ, hai nhẽ ấy, 

Hãy cân nhắc đấy thú nào hơn ?

(Trích ở quyền Quốc-âm-thi-ca tạp lục, sách viết bằng chữ nôm của trưởng Bác-cổ, số AB 296 )

LXXXVIII Thượng thư Nghĩa đức hầu tri sĩ phụng ngự tiễn thi quốc-âm nhất luật

Thời cát-sĩ, quốc lương-thần 

Đôi giá đà nên giá tịch trân. 

Lao-lực mấy phen bền một tiết, 

Thanh-liêm hai chữ vẹn mười phân. 

Ghi son tạc sắt dành in khoán, 

Yêu nước vui non phải nhắc cân. 

Lòng ấy lòng nào nên nghĩ đấy, 

Luân chỉ là ở trước năm luân.

(Trích ở quyển Quốc-âm thi-ca tạp lục.)

LXXXIX Chùa Phả lại 

(Của Trịnh-Căn, 1682-1709).

Bài dẫn (Bằng hán-văn, dịch ra quốc-văn) – Cảnh Chúc-thánh ở Phả-lại là một trong bốn cảnh thiền-lâm nhớn nhất của nước Nam ta. Sở-dĩ được tiếng, không những vì chuông to, còn vì đất thiêng: cảnh sơn-tú, khi mây tan muôn định rõ màu xanh; khi mưa tạnh, nghìn non treo sắc biếc; cảnh thủy: thanh, thác êm mà đàn cá chơi giăng, nước triều lên sáu rồng bỡn ngọc. Thực thực phon quang, trân kỳ đáng quí; thật là nơi của những bậc cao nột (sư tu đắc đạo) mến cảnh vân-yên và là dấu vết thiêng dựng cây tích trượng gậy của nhà sư để độ cho thế gian, khói huơng truyền mãi đến ngày nay. Bao-quát một bầu giời đất, làm ra một luật thơ bảy chữ như khuê tảo, để ghi dấu vĩ quan.

Tạo-thành nhờ có sức thiên-thành, 

Thắng cảnh thừa lưa rất hữu tình. 

Hoa anh đài lan màu điềm ngọc.

Xuân Đầu dặm liễn thức pha xanh. 

Tinh-hà vẻ dậy, nghìn từng sấm, 

Sơn-thủy đồ phong, mấy bức tranh. 

So ví Viên-kiều đây ý cũng, 

Xiết đâu khen ngợi khí trung linh

(Trích ở quyển Ngự-đề Thiên hòa-doanh bách vịnh của Trịnh Căn, sách viết bằng chữ nho và chữ nôm của Trường Bác-cổ, số AB 544, tờ 15 b – 46 a)

XC Châu sơn danh thắng 

Riếng kia hoang bỏ ai xây! 

Châu-sơn dầu sót đến nay còn thừa.

Kinh-xà về bề hay chưa ? 

Nữ-tiên còn phá, béo thừa về sau. 

Thôi-Trọng tòng tiên ở đâu ? 

Triệu-Dương vào giếng ắt hầu phải đây. 

Ta hầu muốn hỏi việc nay, 

Nhàn lau bia sót ghi ngày thắng đu.

(Trích ở quyển Phong-cảnh biệt chi, sách viết bằng chữ nôm của Trường Bác-cổ, số AB377 tờ 13b. (1)

XCI Bài tán Ông Tiến sĩ 

(của Nguyễn -đình- Tổ, đỗ tam gián tiến sĩ năm 1769)

Kia ra đường, thì lọng rập-rình đội, võng dan-díu bẩy; gậy sừng hươu vác trước nghênh-ngang, giáo cổ ngồng xua nhau lập-lẫy: trông tiểu cổ lung-lung lừng giọng hát, giời nghiêng một góc tưng-bừng; quân tiền-hô thứt-láo tránh ra oai, người đẹp đôi bên thây thẩy. Kẻ đi đường phải nghiêng nón dạo quanh; người ngồi quán phải nép mình đứng dậy. 

Khi vào chầu thì nghiêm-trang mới dám nghi-vệ căng gia; đai mặt ngọc sáng lừng đủng-đỉnh. ủng mũi ngao cạo-cật nhởn-nhơ, đầu đội mũ đồng-cân, phảng-phất ngắm hình khác nào Bụt hiện; lưng đeo tấm hổ-tử, thướt tha xem dạng quá ngỡ tiền sa.

Khi ra vâng chịu mệnh vua, sửa sang việc nước; kinh-luân mặc sức đảm đang, khôn-khéo ra tay mực thước; thét một tiếng gian tà co cổ, ai nào dám he; quát một điều nha-dịch cau mày, người nào dám lược.

(Theo quyển Quốc-văn tùng-ký của Hải-chu tử biên-tập sách viết bằng chữ nôm của Trường Bác cổ số AB 383 quyển thượng, từ 22 a) (2)

(Còn nữa)

Ứng hòe-NGUYỄN VĂN TỐ biên tập

(Theo TRI TÂN TẠP CHÍ 1941) 

1) Những bài thơ, bài ca, đăng kỳ này chưa ai In ra quốc-ngữ. Nguyên-văn chữ Hán bài Phong cảnh biệt-chi chép ra sau này:

Châu-sơn danh thắng (thuộc Tiên-du huyện, thượng hữu Việt-tỉnh).

Việt-tỉnh hoang tưởng kỷ độ thu, 

Châu-san di-tích chí kim lưu. 

Kinh-xà cửu dĩ qui thương hải, 

Thần-nữ do tồn hội chuế do.  

Thôi-Trọng thừa vân hà xứ thị, 

Triệu-vương nhập tỉnh quả nhiên phần 

Ngã lai dục vấn đương niên sự 

Nhàn phất di bi ký thắng du.

2) Bài tán ông tiến sĩ đã có hai ba người in ra quốc-ngữ. Có người in là “lọng rập-rìu đôi” (chứ không phải rập-rình như bản nôm của Bác-cổ), có người in là “quân tiền hô tránh hét ra oai” (chứ không phải quân tiền-ho thét lác tránh ra oai v.v….)

Chia sẻ bài viết này tới bạn bè của bạn