Tài năng trời ban của Alexander A. Grabovetskiy đã cứu mạng ông

Là một chuyên gia điêu khắc gỗ người Nga, ông Alexander A. Grabovetskiy rất đam mê công việc chạm khắc gỗ. Từ khi lên 5 tuổi, ông đã bị lôi cuốn bởi những món đồ chơi thủ công được chế tác bằng gỗ (chúng được bày trí ở một cửa hàng bán tặng vật lưu niệm gần nhà) như gấu và những con vật nhỏ khác. Lúc ấy, ông thầm nghĩ: “Trên đời sao lại có tạo vật thú vị đến như thế!”

Khi đó ông chưa hề mảy may nghĩ về một viễn cảnh chạm khắc gỗ sẽ trở thành sự nghiệp của chính mình, và ly kỳ hơn thế nữa, con dao dùng trong việc khắc gỗ đã cứu mạng ông thuở ông còn sống tại Liên Xô và ngay cả khi ông đặt chân đến Hoa Kỳ.

Bậc thầy điêu khắc Alexander A. Grabovetskiy cho ra đời những tác phẩm gỗ được chạm khắc tinh xảo tại xưởng của ông ở tiểu bang Florida. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Người tập sự nhỏ tuổi

 Ông nội của Grabovetskiy là một người thợ chuyên sản xuất đồ nội thất. Trước Cách mạng Nga, ông cố ngoại của ông cũng là một người thợ làm gỗ đỏ nổi tiếng đã từng làm việc cho gia đình hoàng tộc ở St. Petersburg. Ông cố của Grabovetskiy qua đời trước khi ông được sinh ra, và họ của ông đã bị xóa sau cuộc cách mạng. Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại, ông cho biết chế độ Xô Viết không thích những ai có quan hệ với gia đình hoàng gia.

Dù vết tích của những người trong họ nổi tiếng bị xóa sổ, Grabovetskiy lại được thừa hưởng tài năng chạm khắc gỗ của gia đình. Khi mới 6 tuổi, ông đã lén lấy một chiếc đục từ ông nội và tạo ra hình khắc đầu tiên trên gạch với một khuôn mặt người. Khi ấy, ông nghĩ rằng đó là một tác phẩm thực sự đẹp và tự hào khoe với ông của mình, nhưng ông nội tỏ vẻ không vui. Grabovetskiy giải thích rằng ở Liên Xô, các công cụ chế tác gỗ rất đắt tiền, vì vậy ông nội không mấy ấn tượng với tác phẩm trên.

Nhưng kể từ đó, ông nội đã hướng dẫn cho ông cách cầm đục, cách chọn vật liệu phù hợp và các kỹ năng khác của nghề mộc.

Những người thợ thủ công như ông nội hiểu rằng một người học việc phải bắt đầu từ sớm để học cách chạm khắc thành thạo. Vì vậy, khi 6 tuổi, Grabovetskiy đã bắt đầu học nghề. Ông hạnh phúc nhớ lại những lúc ngồi chạm khắc những tác phẩm nhỏ, bà ngoại ông – là cháu của một nghệ nhân chạm khắc gỗ nổi tiếng – đã dạy ông kỹ thuật khoét lỗ.

Bậc thầy chế tác gỗ
Năng khiếu chạm khắc gỗ của Alexander A. Grabovetskiy được thừa hưởng từ chính gia đình mình: ông nội là một người làm đồ nội thất và ông cố đã sản xuất đồ nội thất cho gia đình hoàng gia Nga. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Người học việc lành nghề

Sau đó, ông gặp Vladimir Tokarev, một nghệ nhân điêu khắc và chế tác gỗ bậc thầy. Tokarev nhìn thấy tài năng của Grabovetskiy và mời ông trở thành người học việc. Lúc đó, Tokarev hứa hẹn với cậu trai trẻ rằng sẽ truyền thụ tất cả bí quyết nghề nghiệp của mình, và cho rằng Grabovetskiy có tổ chất để phát triển vượt qua cả ông.

Grabovetskiy bắt đầu quá trình học việc với một phương pháp chế tác áp dụng các quy luật hình học cổ đại như tỷ lệ vàng, một thước đo phỏng theo quy luật tự nhiên để đem đến bố cục hài hòa nhất; và dãy số Fibonacci – dãy số khi được vẽ sẽ tạo ra một hình xoắn ốc được cho là gần với tỷ lệ vàng nhất.

Một chiếc đục cùng với một trong những tác phẩm của Alexander A. Grabovetskiy. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Đi tù vì truyền giảng đức tin

Vào năm thứ hai trong quá trình học bảy năm, Grabovetskiy bị bắt vì tội truyền bá tôn giáo và bị bỏ tù. “Chế độ Liên Xô không thích một cá nhân có sức ảnh hưởng lên đám đông,” ông chia sẻ.

Grabovetskiy bị giam vào những năm cuối cùng của Liên Xô. “Người dân không có gì để ăn, kể cả người sống bên ngoài nhà giam.” Nhưng bên trong nhà giam, mọi chuyện còn tồi tệ hơn. Chúng tôi không có thức ăn, và bị buộc ăn thứ mà họ gọi là “balanda” một lần trong ngày – đó là những giọt chất lỏng đen ngòm, tất cả chỉ là một màu đen ghê sợ cùng những tạp chất lơ lửng trong đó, thứ nước đen thường gây tiêu chảy, và đôi khi tử vong.

Trong nhà tù, ông không thể kiếm được bất kỳ dụng cụ chạm khắc gỗ nào, nhưng ông có thể làm mộc với một con dao nhỏ. Lưỡi dao dài chưa đến nửa inch (10 mm), và không thể dài hơn theo quy định nhà tù.

Grabovetskiy sống sót bằng cách chế tác những hộp trang sức nhỏ và trao lại cho các quản ngục, ngược lại ông sẽ có một củ khoai tây nhỏ để ăn mỗi ngày. Thường thì ông sẽ chia sẻ với ba người bạn tù của mình.

Sau đó, ông sử dụng dao để trang trí đồ nội thất bằng cách chạm khắc và cẩn gỗ. Nhân viên nhà tù sau đó đã bán những tác phẩm của ông cho mafia vì trong thời kỳ Liên Xô sụp đổ, không ai trả lương cho nhân viên nhà tù.

Grabovetskiy đã phải ngồi tù gần hai năm. Và ông được phóng thích bởi lệnh ân xá khi Liên Xô sụp đổ.

Đi tìm tự do

Vào tháng 03/1996, khi 23 tuổi, Grabovetskiy cùng vợ và cậu con trai 10 tháng tuổi rời Nga đến Hoa Kỳ. Tất cả những gì họ đem theo là một chiếc vali, nhưng khoảng không lớn trong đó chỉ dùng để chứa một chiếc gối. Sau này khi ngẫm lại, ông biết rằng lẽ ra phải mình phải đem theo những thứ giá trị hơn: “Chúng tôi đã bị tẩy não. Chúng tôi nghĩ rằng ở Hoa Kỳ, mọi thứ là nhân tạo, nên không có gối, và mọi việc diễn ra không theo cách thông thường.”

Khi lần đầu đặt chân đến Hoa Kỳ, họ định cư ở thành phố Grand Rapids, tiểu bang Michigan. “Chúng tôi đến đây vào thứ Bảy. Ngày Chủ nhật, chúng tôi đi nhà thờ, và đến thứ hai, tôi đã được xưởng dựng khung nhà thuê làm việc,” ông nói. Công việc đó không kéo dài vì rào cản ngôn ngữ, và rồi Grabovetskiy nhanh chóng tìm một công việc khác và học tiếng Anh.

Việc định cư tại Hoa Kỳ có cả niềm vui và thử thách. “Một số người sẵn lòng mời chúng tôi đến nhà họ, họ niềm nở như thể đó là một điều may mắn khi được gặp những người đến từ Nga. Nhưng một số người coi chúng tôi như kẻ thù, và điều đó vẫn đang tiếp diễn. Tuy nhiên tôi cho rằng, vấn đề là giữa các chính phủ, không phải giữa các cá nhân. Và người bình thường, thì chỉ quan tâm đến những chuyện thường tình như công việc và những bữa ăn tối cùng gia đình…” ông nói.

Sau một năm, Grabovetskiy và gia đình chuyển đến tiểu bang Indiana, nơi ông thành lập một doanh nghiệp chế tác các sản phẩm gỗ, làm sàn và đóng tủ bếp theo đơn đặt hàng. Sau đó, ông lấn sân sang mảng xây dựng những ngôi nhà sang trọng. Ông thuê những nhân viên đến từ Khối Liên Xô cũ, nhiều người trong số họ đã bị đàn áp vì đức tin Cơ đốc giống như ông.

Những người thợ chế tác gỗ có tay nghề cao này đã gặp phải những khó khăn giống như Grabovetskiy đã từng: không thành thạo tiếng Anh, không tìm được công việc tốt và áp lực phải nuôi sống gia đình. Cùng nhau, họ đã chinh phục thị trường địa phương và trở thành những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực mà họ theo đuổi.

Bậc thầy chế tác gỗ
Alexander A. Grabovetskiy chạm khắc một cặp sư tử. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Bậc thầy chế tác gỗ
Alexander A. Grabovetskiy đảm nhận tất cả các đơn đặt hàng từ việc chạm khắc những con sư tử uy dũng, những điểm nhấn trong kiến ​​trúc vô cùng trang nhã, đến những bông hoa đang nở, quả mọng và đường cong (xoắn ốc). (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy) 

Đặc trưng trong cách thiết kế của Grabovetskiy

Grabovetskiy đã áp dụng tỷ lệ vàng cho một tác phẩm vào năm 2014, nửa trên của bố cục xét theo chiều dọc chiếm 62% và phần dưới của bức tranh điêu khắc chiếm 38%. Ứng dụng trên cho ra kết quả là một bố cục hài hòa, trong đó phần trên của bức chạm khắc dày đặc những bông hoa, những quả berry và một bộ khung lưới mắt cáo, trong khi phần dưới thì rất thưa hoa văn.

bậc thầy chế tác gỗ
Alexander A. Grabovetskiy sử dụng hình học cổ đại và kỹ thuật chạm khắc gỗ truyền thống để tạo ra tất cả các tác phẩm chạm khắc phức tạp. Trong tác phẩm War and Peace năm 2014 này, ông đã áp dụng tỷ lệ vàng, chia nửa trên của bố cục là 62% và nửa dưới là 38%. (Ảnh: Được phép của Alexander A Grabovetskiy)

Khi thưởng thức tác phẩm vô cùng chi tiết này, người xem ngay lập tức bị thu hút bởi bông hoa mẫu đơn, vì nó được đặt ngay “điểm vàng.” Grabovetskiy giải thích rằng chính vị trí đó khiến những bông hoa xung quanh tôn đóa hoa mẫu đơn này lên. Bố cục tác phẩm trải dài trên các đường chéo. Ví dụ, một đường cong (hình xoắn ốc) được khắc theo đường chéo xuống bên trái của bông hoa mẫu đơn.

Bậc thầy chế tác gỗ
Alexander Grabovetskiy phát thảo chi tiết để chế tác từng họa tiết điêu khắc trong các tác phẩm chạm khắc khắc của mình. Ví dụ, anh ấy thậm chí còn tính toán số lượng cánh hoa cho mỗi lần nở. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

bậc thầy chế tác gỗ
Một số tác phẩm của Alexander A. Grabovetskiy rất mỏng, đó là một kỹ thuật mà anh ấy đã rèn giũa từ rất lâu với các vết cắt trên tay. (Ảnh: Được phép Alexander A. Grabovetskiy)

Bậc thầy điêu khắc Alexander A. Grabovetskiy không chà nhám tác phẩm của mình. Kỹ thuật truyền thống này cho phép người xem nhìn ra kỹ năng của nghệ nhân bằng các vết đục, còn được gọi là pull mark. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Bậc thầy chế tác gỗ
Một chi tiết chạm khắc tinh xảo của Alexander A. Grabovetskiy. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Món quà từ Thượng Đế

Grabovetskiy đang sống ở tiểu bang Florida; nơi đây ông lập một nhà thờ cũng như trường học và tiếp tục công việc kinh doanh với xưởng khắc gỗ của mình.

Khắc gỗ không chỉ là một công việc mà còn là niềm đam mê bất tận của Grabovetskiy. Ông luôn tin rằng Thượng đế đã ban tặng cho ông tài năng đó, và trách nhiệm của ông là hoàn thiện và truyền lại món quà đó.

Các lớp học kéo dài một tuần của ông đã hết vé trong vòng vài phút, và những người học nghề hàng năm lại quay trở lại. Ông nhận ra rằng đó là vì ông dạy lịch sử nghệ thuật và điêu khắc gỗ truyền thống; những kiến thức chỉ có thể được truyền đạt ở chương trình đại học.

Một câu chuyện trong Kinh Cựu ước đã khiến ông nhận ra tài năng của mình. Sách Xuất hành nói về việc Đức Chúa Trời yêu cầu Moses hãy để cho người nô lệ tên Bezalel xây đền. Thượng đế nói: Ta đã giao trọng trách cho anh ta. Grabovetskiy cảm nhận rằng Thượng Đế đã đặt những tài năng đặc biệt vào nghệ nhân Bezalel.

Đáng chú ý, hầu hết các tác phẩm chạm khắc trên gỗ của Alexander A. Grabovetskiy đều được tạo ra từ chỉ một mảnh gỗ. (Ảnh: Được phép của Alexander A. Grabovetskiy)

Grabovetskiy có một niềm tin mãnh liệt rằng tài năng ông được thượng Đế ban cho chính là chạm khắc gỗ. Đó là một tài năng đã cứu sống ông nhiều lần: khi ở trong tù và khi ông bắt đầu kinh doanh sản phẩm chạm khắc gỗ của mình.

 Lorraine Ferrier
Song Ngư biên dịch